Toplumsal hayata katılmak, toplumsal hizmetlerden faydalanabilmek, toplumun bir bireyi olduğunu hissedebilmek… En doğal hak…

Tarih : 2010-07-21

Uygun koşulların sağlanması, ihtiyaç duyulan düzenlemelerin yapılması ve gerekli tedbirlerin alınması ile bireyleri engelsiz kılmak. Birçok kişinin ve birçok ailenin hayatında büyük farklılıklar yaratmak. Mümkün…

Çankaya Belediyesi Çengel Cafe, zihinsel engelli gençlerin hem mesleki hem de sosyal rehabilitasyonlarının sağlanmasının amaçlandığı, engellilerin toplumsal hayata katılımlarını arttırmaya çalışan başarılı projelerden biri. 10 - 16 Mayıs Engelliler Haftası etkinlikleri çerçevesinde Çankaya Belediyesi Çengel Cafe’de düzenlenen kahvaltıda gençlerle birlikte olan Çankaya Belediye Başkanı Bülent Tanık, Ankara Life dergisinin sorularını yanıtladı.

″Çankaya Belediyesi’nde inşa etmeye çalıştığımız “yeni toplumcu belediyecilik” programı ve bizim sosyal demokrat belediyecilik anlayışımızın gereği olarak toplumdaki risk gruplarına, engellilere, kadınlara, yaşlılara, çocuklara özel olarak sahip çıkıyoruz.″

Engelliler, sorumluluklarının taşınması sadece kendi ailelerine, kendi annelerine, babalarına bırakılamayacak, toplumsal değerler ve toplumsal sorumluluk unsurlarıdır. Belediyeler bu sorumluluğun yerine getirilmesinde en aktif görev alabilecek yerel toplumsal örgütlerdir.

Engellilere yönelik yeni proje hazırlıkları var mı?
Çankaya Belediyesi olarak ‘Sosyal Projeler Merkezi’ olarak adlandırdığımız yeni bir kurumsal oluşumumuz var. Öveçler semtinde çok yakın zamanda hizmete girecek olan, Sosyal Projeler Merkezi’nde engelliler ve toplumun kente entegre olma konusunda sıkıntıları olan kesimlerinin kent yaşamına daha aktif, daha yoğun katılmalarını sağlayacak, ekonomide yer almalarını sağlayacak ve istihdam olanaklarını geliştirecek projelerimiz hayat bulacaktır. Bu alanda, sosyal hizmet uygulamalarını esas alan projeler başta olmak üzere eğitim ve sosyal rehabilitasyonu temel alan çalışmalar yürütülecektir.

Çengel Cafe benzeri projelerin diğer illerimizde de gerçekleştirilmesi ve yaygınlaştırılması için belediyelere iletmek istediğiniz bir mesaj var mı?
Engelliler, sorumluluklarının taşınması sadece kendi ailelerine, kendi annelerine, babalarına bırakılamayacak, toplumsal değerler ve toplumsal sorumluluk unsurlarıdır. Belediyeler bu sorumluluğun yerine getirilmesinde en aktif şekilde görev alabilecek yerel toplumsal örgütlerdir. Belediyelerin özellikle kadınların omzuna yük olacak nitelikteki bu risk gruplarını toplumsal sorumluluk bilinciyle sahiplenmesi, sosyal demokrat belediyecilik anlayışının, insancıl belediyecilik anlayışının temel görevidir. Bu, kadının özgürleştirilmesi açısından da çok önemlidir. Engellilerin bakım ve takip sorumluluğu ağırlıkla onlara yüklenmektedir. Anneye, kız kardeşe, eşe... Oysa bu büyük bir haksızlıktır. Toplum kendi değerlerine sahip çıkmalıdır. Belli bedensel veya zihinsel bazı engellerin olması başka alanlardaki yeteneklerin de göz ardı edilemeyecek kadar gelişmesini getirebilir. Bunun da farkında olunmasında yarar var. Engellileri engellerden arındırmak büyük önem taşır. ‘Kenti engelsiz kılalım’, ‘engelli dostu kent üretelim’ fikrine sahip çıkacak bütün belediyelere eğer arzu ederlerse Çengel Cafe gibi engellilere dönük projelerimiz ile ilgili bilgi paylaşımında yardımcı olmaya hazırız, ne yaptığımızı birlikte değerlendirip daha da geliştirme imkanı olacağına inanıyorum.



ÇENGEL SAHNE’DE GÖSTERİ...

Çengel Cafe ekibi yıl içinde aldıkları tiyatro ve halk dansları eğitimlerinin sonucunda Çankaya Belediyesi Çağdaş Sanatlar Merkezi’nde başarılı bir gösteri sergilediler.


ÇANKAYA BELEDİYESİ KÜLTÜR VE SOSYAL İŞLER MÜDÜR YARDIMCISI NİLAY OĞULTÜRK İLE SÖYLEŞİ

Çankaya Belediyesi Çengel Cafe’de çalışan gençlerin görev dağılımları nasıl düzenlendi?
Gençlerimiz seçilirken temel ölçüt ″eğitilebilir – öğretilebilir düzeyde zihinsel engelli olmaları″ olarak belirlendi. Yaklaşık bir ay, bir cafede servis elemanı olarak nasıl hareket edeceklerine ilişkin ön eğitim aldılar. Bu süreçten sonra da gençlerin sorumluluk alanlarını belirledik. Çünkü gençlerimizin hepsi aynı düzeyde zihinsel engele sahip olsalar da bireysel olarak farklı beceri düzeyindeydiler. Daha iyi iş yapabilen gençlerimizi cafede masalardan servis alma sorumlusu olarak tanımladık. Daha az el becerisi, el – göz koordinasyonu olan gençlerimizi ise servis sonrası masanın toplanmasından sorumlu kıldık. Bir grup gencimizi de bulunduğumuz yerleşkedeki belediye hizmet birimlerimize servis elemanı olarak atadık.

Cafede renkler nasıl bir role sahip?
Cafede renkler üzerinden uygulanmış bir sistem işliyor. Gençler çalışmaya çok istekli bu yüzden servis esnasında kargaşaya neden olmamak için her gencin bir masa rengi var; mavi, turuncu veya yeşil. Her genç, ister servis alan olsun, ister servis sonrası masayı toparlayan olsun kendi rengindeki masadan sorumlu, yani servis alan gencimizle birlikte çalışan, masayı toplayan aynı renkte bir arkadaşı var. Servis sırasında masalardaki ve giysilerindeki renklere göre müşteriye hizmet veriyorlar.

Siparişten ödemeye kadar servis süreci nasıl gerçekleşiyor?
Cafe’de özel bir adisyon uygulamamız var. Çünkü gençlerimizin hepsi okuma - yazma becerisine sahip değil. Bunu onların arasında bir tercih nedeni haline getirmemek, onları zor durumda bırakmamak, yapan – yapamayan olarak onları mutsuz etmemek için hepsini eşitledik ve adisyonları müşterinin kullanacağı hale getirdik. Cafenin renklerini adisyonlarda da kullanıyoruz; yani turuncu, mavi ve yeşil renkli adisyonlarımız var. Müşteri hangi masaya oturduysa o renk adisyonu kullanan gencimiz masanın servisini alırken adisyonu önce müşteriye uzatıyor, ″hoş geldiniz″ dedikten sonra neler istediğini işaretlemesini istiyor, müşteri işaretliyor ve sonrasında içeride, mutfak kısmında çalışan grubumuza adisyonu veriyor. Hazırlık sonrasında servisini yapıyor. Yiyecek hazırlama kısmında şu anda sağlıklı bir grup çalışan görev alıyor. Aslında gençlerimizden bazıları bu konuda da son derece yeterli beceriye sahip ama toplumdaki olumsuz önyargıların hepsini birden yok edemeyeceğimiz için o çalışma alanına henüz girmiş değiliz. Müşterinin hesabını ödemesi aşamasında gençlerimizin hepsinde sayı - para kavramı gelişmediği için, o yönde de eşitlenmek üzere servis alan gencimiz ödemeyi kasaya yapması konusunda müşteriyi yönlendiriyor.

Peki sosyal rehabilitasyon etkinlikleri nasıl düzenlendi?
Haftanın belirli günleri, belirli saatlere göre çeşitli sosyal gelişim programlarını içeriyor. Belediyenin ilgili birimlerinden aldığımız desteklerle, bazen de dışarıdan gönüllü eğitimciler yoluyla bu gelişim programlarını uyguluyoruz. Örneğin, Çankaya Belediyesi HOY-TUR Halk Dansları Topluluğu’nun eğitimcisi halk dansları eğitimini veriyor, spor salonundaki arkadaşlarımız spor çalışmalarında destek oluyorlar. Çankaya Belediyesi Çengel Gösteri Sanatları Topluluğu’nun yönetmen ve oyuncuları 5 yıldır gençlerimize tiyatro eğitimi veriyorlar. Çok sayıda oyun sergilediler, bu oyunlar sadece kendi yakınlarına ya da ilgili gruplara oynanmıyor. Gençlerimiz 14. Ankara Uluslararası Tiyatro Festivali’ne Çengel Gösteri Sanatları Topluluğu olarak Belediyemizi temsilen katıldılar. ″Mikroplar Köyümüzde″ oyununu sergilediler. Daha sonra oyun içindeki mesajlar ilköğretim gruplarındaki çocuklara çok uygun olduğu için, ilköğretim grubundaki okullar için de aynı oyunu sahnelediler. Halk dansları çalışmalarımız da aynı şekilde yılsonunda bir gösteriyle sergileniyor, kimi zaman da Belediyenin diğer bir etkinliğiyle bütünleştiriliyor. Örneğin, bir park açılışında, engelliler yararına bir etkinlikte ya da bir başka sosyal sorumluluk projesine bağlı bir etkinlik varsa orada gençlerimiz keyifle yer alıyorlar.

Çalışmalar nasıl geçiyor?
Çalışmalarımızda sadece gençlerimizin değil, sağlıklı insanların da bulunmasını, onların da aynı aşamalardan geçtiğini, onlara özel bir uygulama yapılmadığını görmelerini istiyoruz. Çalışmalarda tamamen engelli gözüyle sırf onlar için özel bir program değil, sadece daha ağır işleyişe sahip bir program izliyoruz. Sağlıklı olan katılımcılarımız önceliğin engelli gençlerimizde olduğunun farkında olarak ve çalışmalarda sadece rol-model olarak yer alarak bizimle etkinlik sürecine katılıyorlar. Gençlerimizin bu uygulama biçimi ile çalışmalardan daha etkin bir şekilde yararlanmaları sağlanıyor, diğer yönü ile çalışmamıza katılan kişiler de engellilere yaklaşım konusunda doğal bir öğrenme sürecini paylaşıyorlar.

Sunulan bu hizmetler hem gençlerin aileleri için hem de toplumsal açıdan nasıl faydalar sağlıyor?
Bu aslında engelli genç odaklı olan ama aynı zamanda ailelerin yükünü de hafifleten bir çalışma... Tüm engelli gruplarıyla yaşamak çok zor ama özellikle bu grup diğer engel gruplarına göre aileyi daha fazla tüketen, yoran bir grup... Dolayısıyla 8 saat boyunca gençler burada olduğu sürece aile gözü arkada kalmadan istediğini yapıyor, işinde rahatlıkla, huzurla çalışabiliyor, kendine sosyal alanlarda yer açabiliyor, isterse kurslara gidebiliyor, ev temizliğinde ya da küçük bir çocuğu varsa onun bakımında daha rahat ediyor. Gününü istediği gibi planlama şansını ona hediye etmiş oluyoruz. Onlara soluklanma desteği sağlamış oluyoruz. Ayrıca benzer çocuğa sahip aileleri eğitmek için düzenlediğimiz bilimsel toplantılar, paneller dışında, sadece çengel Cafe grubunda yer alan gençlerin aileleriyle yapılan grup çalışmalarımız oluyor. Yaşanan sorunlarla ilgili çözüm önerileri bulup yol gösterdiğimiz danışma -paylaşma toplantılarını grup halinde ya da tekli olarak gerçekleştiriyoruz. Ailelerin de zaman ilerledikçe, gençlerin gelişimlerini gördükçe daha rahat ve huzurlu olduklarını gözlemliyoruz.

Çalışmamızda amacımız, engelli genç odaklı olarak gençlerin mesleki rehabilitasyonunu gerçekleştirirken toplumsal uyumunu en üst düzeye çıkarmak. Tabii bunları gerçekleştirirken engellilerin toplumsal kabulünü sağlamak da hedeflerimiz arasında yer alıyor. Ortam düzenlendiğinde sağlıklı insandan farkı olmayan bir çalışmayı hizmet olarak onlar da sunabiliyorlar, toplum bunu fark etsin ve gençlerimizi yadırgamasınlar istiyoruz. Çengel Cafe, Belediye personelimizin yanı sıra buradaki birimler nedeniyle vatandaşlar tarafından da kullanılan bir mekan. Vergisini ödeyen, İmar Müdürlüğü’nde problemi olan, Sağlık Müdürlüğü’ne gelen vatandaşlar işleriyle ilgili bir bekleme süreci varsa bu sürede Çengel Cafe’ye uğruyorlar... Dolayısıyla grubumuzu çalışırken gözlemleyen kişi sayısı oldukça yüksek. Cafede geçirecekleri 15 dakikalık süre bile toplumdaki önyargıların azalması için son derece önemli. Bir de zihinsel engelli gençlerin, diğer engelli gruplara kıyasla etrafa yaydıkları son derece pozitif bir enerji ve sıcaklık var bu da etkiyi ikiye katlıyor.

Ailelerin en büyük kaygıları ne yönde?
Gençlerimizin cafede mesleki, sosyal rehabilitasyonlarını gerçekleştirirken ailelerinin en büyük kaygılarının onların gelecekleriyle ilgili olduğunu fark ettik. ″Bu gençler yalnız yaşamayı çok fazla bilmiyorlar, bizden sonra ne olacak?″ tarzında kaygılar... Program içinde çok net görünmemekle beraber ona dönük bir alt çalışmamız var; gençlerin sağlıklı bir insan gibi alışveriş yapması, bir restorana gittiğinde kendisi müşteri olduğunda sipariş vermesi, yadırganmadan yemek yemeyi öğrenmesi, bir ATM’yi kullanması, para kullanma becerisini kazanması, hediye seçmesi, toplu taşıt araçlarını kullanması, trafikte güvenli geçişi öğrenmesi, görgü kurallarını öğrenmesi vb. Ayrıca, gençlerin bağımsız yaşama becerilerini geliştirmek üzere senede bir kez mutlaka tatile gidiliyor. Yaklaşık 5-6 günü ailelerinden uzakta geçirmelerinin bu yönde son derece önemli katkısı var. Genç tek başına ya da bir grupla tatile gittiğinde odayı düzenli tutmayı, lavabo-tuvalet temizliğini, mevsim ya da günün koşullarına göre giysi değişikliğini yapabilmeyi, tek başına her şeyi programlamayı, karar almayı, yani yalnız yaşamayı öğrenmiş oluyor.

Çengel Cafe uygulamasında gençler bir ücret alıyorlar mı?
Çengel Cafe programında yer alan gençler bir rehabilitasyon programından yararlanıyorlar. Sadece gençlerin ulaşım ücretleri veriliyor. Ancak bildiğimiz kadarı ile aileler bu ücreti gençlere aylık harçlık olarak kullandırıyorlar. Zaman içinde bu çalışma alanında bir meslek elemanı rehberliğine gereksinim duymadan çalışabilecek şekilde gelişme gösteren 5 gencimizi Belediyemizin şirketi içinde istihdam ettik. Amacımız başlattığımız bu programla diğer işletmelere bu tür gençlerimizin istihdamı için örnek olmaktı.

Çengel Cafe’nin aldığı ödüller var mı?
Çengel Cafe uygulamamız Türkiye Sağlıklı Kentler Birliği’nin en iyi uygulama teşvik ödülü ile Sağlık Yöneticileri Derneği tarafından en iyi uygulama ödülünü aldı.

Çengel Cafe’nin yeni şubeleri olacak mı?
Çengel Cafe’nin Kolej yerleşkesindeki bu mekanının bir eğitim - uygulama birimi olarak faaliyetini sürdürmesini amaçlıyoruz. Ayrıca, Belediyemiz sınırları içinde yer alan zincir gruplar, pastane ve cafelerle oluşacak bir protokol çerçevesinde servis elemanı eğitip, istihdamlarını hedeflediğimiz ″engelli dostu işletme″ diye isimlendirdiğimiz bir projemiz var. Çengel Cafe’nin ilk şubesi ise yeni açılacak olan Sosyal Projeler Merkezi’mizde yer alacak.

Çengel Cafe dışında engellilere dönük farklı projeleriniz var mı?
Ailelerin bu tür hizmetlere çok ihtiyaçları var. Çengel Cafe açıldıktan sonra gelen talepler üzerine 1-2 yıl sonra bir galoş atölyesi oluşturduk. Sonrasında daha işlevsel atölyeler oluşturmaya karar verip, galoş atölyesi devam ederken ″çoklu atölye″ dediğimiz bir atölye çalışmasına girdik. Daha sanatsal bazda seramik üretimi, ahşap boyama, ebru çalışması, takı tasarımı ayrıca büro ve ofis temizliği elemanı yetiştirme benzeri kurslar açıldı. Yine benzer bir çalışma Öveçler Sosyal Projeler Merkezi’mizde gerçekleşecek. Orada da hem ailelere danışma hizmeti sunulacak, hem de gençlerin ve ailelerin yaşam kalitesini artırmaya ilişkin programlarımız aynı şekilde devam edecek.

Bu konuda daha fazla bilgi sahibi olmak isteyen aileler ve çalışmalara gönüllü katılmak isteyenler nereye başvurmalı?
Bize şu ana kadar çok büyük sayıda gönüllü gelmedi ama görme engellilerle ilgili bir gönüllü ordumuz var diyebilirim, çünkü 100’ün üstünde üniversite öğrencisi görme engellileri üniversiteye hazırlıyorlar. Gönüllülerin öncelikle engellilik ve onlarla yapılacak çalışmalar konusunda bir ön eğitim yaşayıp, ilgi duydukları alanlarda bu zihinsel engelliler de olabilir yaptığımız diğer engelli gruplarla ilgili çalışmalar da olabilir çalışmalarımızda yer alması bizleri mutlu eder.